Geðræn veikindi og geðsjúkdómar eru meðal algengustu sjúkdóma á Íslandi og tíðnin mælist í kring um 20%.¹  Því má gera ráð fyrir því að fáar fjölskyldur í landinu komist hjá því á einhverjum tímapunkti að takast á við einkenni og vanlíðan sem tengjast geðheilsu.² Geðheilsa er órjúfanlegur hluti heilbrigði fólks og gerir því kleift að nýta vitsmunalega, tilfinningalega og félagslega hæfileika sína. Jafnvægi á geði gerir okkur betur í stakk búin til að takast á við verkefni og álag daglegs lífs og ná auknum þroska.³ Góð geðheilsa lýtur að því að einstaklingurinn sé sjálfstæður, virkur og skapandi þátttakandi í samfélaginu og geti fullnægt þörfum sínum og annarra. Flest okkar geta við ekki uppfyllt þessi atriði nema að takmörkuðu leiti en teljumst samt andlega heilbrigð. Það hlýtur samt að vera mikilvægt markmið að stefna að því að hver einstaklingur fái að njóta sín sem best og að því beinist geðræktin.⁴

Víða um heim hafa stjórnvöld gert sér grein fyrir mikilvægi þess að fólk rækti geðheilsu sína ekki síður en líkamlega heilsu. Það hafa íslensk stjórnvöld einnig gert eftir að Geðhjálp og fleiri aðilar höfðu frumkvæði að verkefni sem nefnist Geðrækt, fræðslu- og forvarnaverkefni um geðheilsu og áhrifaþætti hennar.⁵  Geðræktarverkefnið var samstarfsverkefni Landlæknisembættisins, geðsviðs Landspítala-háskólasjúkrahúss, heilsugæslunnar og Geðhjálpar og var sett á laggirnar árið 2000. Upphaflega var þetta hugsað sem tímabundið verkefni til þriggja ára þar sem sameinaðir væru kraftar notenda geðheilbrigðisþjónustunnar, heilbrigðiskerfisins og atvinnulífsins, en fyrirtæki eins og Eimskip, Actavis, Landsbankinn, skeljungur og Íslensk Erfðargreining styrktu verkefnið.⁶ Verkefnið fékk nafnið Geðrækt sem er nýyrði í íslensku og stendur fyrir það sem á ensku er kallað “mental health promotion.”, skilgreint sem “allt það sem byggir upp og hlúir að geðheilsu”⁷, en það var það var Þórarinn Eldjárn sem kom með þetta góða íslenska hugtak. ⁸

Geðræktarverkefninu var ætlað að stuðla að geðheilsueflingu allra landsmanna með því að efla meðvitund einstaklinga, fjölskyldna, félaga, fyrirtækja og samfélagsins alls um geðheilsu. Áhersla var lögð á að hlúa að því sem heilt er og fyrirbyggja með því geðheilsuvanda á borð við kvíða og þynglyndi, því geðrækt getur seinkað alvarlegum einkennum geðraskana og dregið úr þeim.⁹ Með verkefninu var brotið blað í sögu forvarna á Íslandi m.a. með því að stuðla að aukinni þekkingu og læsi almennings á einkennum sem oft eru fyrirboði geðrænna veikinda. Slík þekking gerir einstaklingum kleift að bregðast fyrr við en ella, bæði gagnvart sjálfum sér og öðrum. Geðrækt hefur vaxið mjög á þeim fjórum árum sem hún hefur starfað og komið víða við í samfélaginu, meðal annars með fjölda fyrirlestra, námskeiðahaldi og útgáfu fræðsluefnis.¹⁰

Geðorðin 10

Geðorðin tíu má rekja til samstarfs Elínar Ebbu Ásmundsdóttir, iðjuþjálfa og lektors við Háskólann á Akureyri og Héðins Unnsteinssonar, sem upphaflega var verkefnastjóri Geðræktar. Héðinn átti sér framtíðarsýn í geðheilbrigðismálum og hafði hann sett sér það markmið að auka ekki bara eigið geðheilbrigði, heldur allra Íslendinga. Elín Ebba setti saman tíu ráð sem hún nefndi ,,Lífsárangur‘‘ og byggði á erlendri rannsókn á því hvaða einkenni það eru sem prýða einstaklinga sem lifa við vellíðan og velgengni og eru umfram allt sátt við sig sjálfa og umhverfi sitt. Gefa átti fólki verkfæri í hendur til að efla bæði eigið geðheilbrigði og annarra um leið. Mikilvægir þættir, sem vinna átti með voru sjálfstraust, streitustjórnun, aðlögunarhæfni, jafnrétti og jafnræði, góður aðbúnaður, uppbygging  jákvæðra  samskipta  og  fordómaleysi.  Leitað  var  eftir  rannsóknum  sem tengdust  hamingju,  vellíðan  og  velgengni  en  ekki  sjúkdómsgreiningum. Héðinn  þróaði  þessa  hugmynd í geðorðin 10 í samvinnu  við Dóru Guðrúnu Guðmundsdóttur sálfræðing og verkefnastjóra hjá Lýðheilsustöð og voru m.a. útbúin kort, veggspjöld og bolir með geðorðunum 10 á og var m.a. eitt og eitt geðorð tekið til umræðu í útvarpsþætti í hverri viku.¹¹ Dóra Guðrún gaf svo út bókina Velgengni og vellíðan fyrir jólin 2007 þar sem gildi hvers geðorðs er tengt með rannsóknum. Þegar verkefnið færðist yfir til Lýðheilsustöðvar 2004 tók Guðrún Guðmunds dóttir við verkefninu og tók það skrefi lengra. Hún markaðsseti Geðorðin 10 á strætisvagna Reykjavíkur til þess að vekja athygli á þeim. Hún fékk flest sveitarfélög á landinu til að gefa Íslendingum í jólagjöf segulstál með geðorðunum til að setja á ísskáp inn. Einnig lét hún frægt fólk skrifa um eitt og eitt  geðorð sem birtist á síðum Morgunblaðsins.¹² Síðasta innlegg hennar var að fá Geðorðin 10 þýdd yfir á átta tungumál og má finna þau á heimasíðu Lýðheilsustöðvar. ¹³  

Í samantekt Elínar Ebbu um lífsárangur afburða einstaklinga mátti þó finna önnur tvö mikilvæg atriði sem ekki voru höfð með í lokaútgáfu geðorðanna 10, en það voru “heiðarleiki, áreiðanleiki og ábyrgðartilfinning” og að “þora að fara óhefðbundnar leiðir og vera ekki hrædd við að skera sig úr fjöldanum”.  Elín Ebba segir að í ljósi þess sem íslenska þjóðin er að ganga í gegnum í dag, eigi boðskapur Geðorðanna 10 í hættu á að falla um sjálfan sig ef þessi mikilvægu atriði vantar.¹⁴ Þar að auki setti Héðinn nýlega fram það sem hann kallar „lífsorðin 11“ þessu til viðbótar.¹⁵

Geðræktarkassinn

Tilurð Geðræktarkassans kom í beinu framhaldi af geðorðunum. Hugmyndin er sú að nota geðræktarkassann líkt og sjúkrakassa, við minniháttar áföll, rifrildi, skammir, einmanaleika eða vegna skorts á stuðningi. Innihald kassans á vera einstaklingsbundinn og  í hann eigi að leita þegar neikvæðar hugsanir skjóti upp kollinum. Geðræktarkassi getur t.d. innhaldið góða bók, tónlistardisk sem hefur  jákvæð áhrif, ástarbréf, myndbandsspólu sem fær okkur til að hlæja, símanúmer hjá vini eða ættingja sem gott er að tala við, ljóð, myndir sem vekja upp  jákvæðar minningar eða blað og blýant  til að  skrifa okkur  frá neikvæðum hugsunum.¹⁶

Hugmyndafræði geðræktarkassans byggir á sögu um fjölskyldu sem lenti í hremmingum um aldarmótin 1900. Fjölskyldan var stór, börnin 10 og bjuggu þau í litlu húsi við sjóinn þar sem pabbinn dró fisk í soðið. Langt fyrir aldur fram deyr pabbinn svo mamman stendur ein uppi með tíu börn. Hún gat engan veginn alið önn fyrir þessum stóra barnahópi svo hún varð að láta frá sér átta elstu börnin. Sorgin við föðurmissinn var sannarlega sár en börnin misstu líka móður sína og hvert annað, þar sem þau tvístruðust milli bóndabæja. Móðirin þurfti því að finna ráð til að hjálpa börnunum að halda voninni og útbjó lítið skrín handa hverju þeirra. Í það setti hún hluti sem voru þeim kærir og efnisbút úr notaðri flík af sér. Þegar hún kvaddi þau í túnfætinum sagði hún eitthvað á þessa leið: “Í hvert skipti sem ykkur líður illa og saknið okkar skulið þið fara út undir fjósvegg eða eitthvert sem þið getið verið ein og ótrufluð. Þar takið þið hlutina upp úr skríninu til að minna ykkur á góðu stundirnar sem við höfum átt þegar við vorum öll saman. Skrínið á að einnig að minna ykkur á að ég mun koma aftur og sækja ykkur”. Það liðu mörg ár áður en fjölskyldan sameinaðist á ný, en það tókst. Börnin upplifðu kassann öll á mismunandi hátt en hann hjálpaði þeim að halda voninni um betri tíð. Systkynin urðu öll dugnaðarforkar, héldu góðum tengslum hvert við annað á fullorðinsárum, lifðu við góða heilsu og urðu háöldruð. Geðræktarkassanum er ætlað að minna okkur á að sjálf getum við gert ýmislegt án tilkostnaðar og einnig að tíminn sem við nýtum til samveru eflir tengsl manna á milli.¹⁷

Árið 2005 fékk verkefnið Geðrækt sérstaka útnefningu Alþjóðaheilbrigðis-málastofnunarinnar (WHO) í Genf og Alþjóðageðheilbrigðissamtakanna (WFMH) sem fyrirmyndarverkefni á sviði geðræktar, þar sem það hlaut hæstu einkunn bæði hvað varðar framkvæmd og hugmyndafræði.¹⁸  Geðorðin og Geðræktarkassinn eru þannig dæmi um verkefni sem margir hafa komið að og er haldið á lífi á stórkostlegan hátt af framúrskarandi fólki sem vill taka þátt í að búa til samfélag þar sem allir eiga hlutdeild og allir fái að njóta sín.¹⁹

 Lífsorðin 11

1.    Borðið hollt (og eins oft og þið getið með öðrum)

2.    Hreyfið ykkur mátulega mikið (einu sinni á dag)

3.    Ræktið félagsskap (helst jákvæðan)

4.    Agið ykkur og prófið að fylgja stundaskrá

5.    Gleymið ykkur eins oft og þið getið (í leik og verki)

6.    Gerið eitthvað fyrir aðra mannveru (helst án þess að hún viti af því)

7.    Hlægið og þá helst að sjálfum ykkur

8.    Elskið og þá fyrst sjálf ykkur

9.    Jórtrið ekki á fortíðinni, verið til – staðar

10.  Lifið að innan og út. Verið fullviss um innra ágæti og sækist ekki í ytri viðurkenningu.

11.  Trúið og treystið á einhvern annan eða æðra en ykkur sjálf

Heimildir:

^{3, 4, 9}  Anna Björg Aradóttir, og Héðinn Unnsteinsson (2001) Geðrækt. Sótt 27. Október 2009 af: http://doktor.is/index.php?option=com_d-greinar&do=view_grein&id_grein=1404

⁸  Dóra Guðrún Guðmundsdóttir (2007).  Erindi á kynningarfundi. Sótt 28. Október 2009 af: http://www.lydheilsustod.is/media/gedraekt/annad//Erindi_a_kynngarfundi_17.12.pdf).

¹⁶ Elín Ebba Ásmundsdóttir (2001, 3. desember). Geðorðin 10. Morgunblaðið.  Sótt 27. Október 2009 af: http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=1053347

¹¹ Elín Ebba Ásmundsdóttir (2005). Geðræktarkassinn. Sótt 28. Október af: http://www.lydheilsustod.is/greinar/greinasafn/gedraekt/nr/1187

¹² Elín Ebba Ásmundsdóttir (2008). Geðorðin 10. Iðjuþjálfaneminn. 1(8), 18  

^{13,14, 17, 19}  Elín Ebba Ásmundsdóttir (2009). Geðræktarkassinn. VR blaðið, 1 (31), 20-21.

⁵ Félagsmálráðuneytið (2006). Vilji til verka, þjónusta við geðfatlað fólk – Stefna og framkvæmdaáætlun vegna átaks félagsmálaráðuneytisins 2006-2010. Reykjavík: Félagsmálaráðuneytið.

^{2, 7, 10} Guðrún Guðmundsdóttir (2004).  Geðrækt.  Tímarit Öryrkjabandalags Íslands, 2(17), 30-31

¹ Kristján Már Magnússon (2004). Samhæfing í málefnum barna og unglinga með geðraskanir. Tillaga um skilgreiningu þriggja þjónustustiga í málefnum barna og  unglinga með geðraskanir og aðgerðir til að auka samþættingu þjónustunnar. Reykjavík: Heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið.

¹⁵  Héðinn Unnsteinsson (2009) Lífsorðin 11, Sótt 27. Október 2007 af: http://hedinn.com/Default.asp?Sid_Id=20636&tId=2&Tre_Rod=&qsr

^{6, 18} Landlæknisembættið (2004).  Geðrækt hlýtur alþjóðlega viðurkenningu. Sótt 28. Október af:  http://influensa.is/?PageID=1055&NewsID=1405

Afar mikilvægt rannsóknarefni þar sem bæði formlegum athugunum og eigindlegum rannsóknaraðferðum er beitt. Sá málaflokkur sem tekinn er fyrir má aldrei gleymast og að mati dómnefndar afar mikilvægar upplýsingar fyrir sveitarfélagið Norðurþing. Hagnýtt gildi verkefnisins sem og vinnuvistfræðilegt skína í gegn við gerð þess. Mjög athyglisvert verður að sjá niðurstöður verkefnisins og fylgjast með viðbrögðum við þeim.

Um leið viljum við minna lesendur á það að kynning á þessu verkefni, auk annarra lokaverkefna nemenda í iðjuþjálfun verður föstudaginn 29. maí, milli 13.00 til 16.30. Kynningin verður í stofu L101 í Sólborg, Háskólanum á Akureyri og verður hægt að horfa á kynninguna í fjarfundabúnaði í Odda í Háskóla Íslands. Dagskránna má svo skoða hér fyrir neðan.

Einnig viljum við minna iðjuþjálfa og aðra áhugasama um vinnuvistfræði að hægt er að skrá sig í Vinnuvistfræðifélag Íslands (Vinnís) en það er félag áhugafólks um vinnuvistfræði og er opið öllum sem áhuga hafa á málefninu. Viðfangsefni vinnuvistfræðinnar er samspil mannsins og þess umhverfis sem hann lifir og starfar í, þar sem þarfir, vellíðan og öryggi fólks eru í fyrirrúmi, eins og segir á heimasíðu félagsins.

• Fréttarit ADHD samtakana
• Ofvirkni-vefurinn - greinar og upplýsingar
• ADHD/ADD – ráðleggingar og aðlaganir heima fyrir
• ADHD upplýsingasíða, fróðleikur og úrræði
• Athyglisörðugleikar, íhlutun og úrræði
• Vinnulag við greiningu og meðferðar á ADHD – Landlæknisembættið
• Ofvirkni ekki sama og óþekkt – grein á mbl.is eftir
• Ýmsar greinar og úrræði fyrir börn með sálfélagslega erfiðleika
• Upplýsingar og úrræði fyrir ADHD
• ADDITUDE – Vefrit um ADD/ADHD
• ADDvance – greinar og upplýsingar um líf með ADD/ADHD
• Svefn og svefnraskanir
• Hefðbundnar og óhefðbundnar meðferðir
• Sálfélagsleg meðferð fyrir börn og unglinga með ADHD
• Upplýsingar um lyfjameðferðir
• Að ala upp barn með ADHD
• ADD Classes – Lærðu allt um ADD/ADHD
• Hvað ættu og geta foreldrar ADHD barna gert?
• Börn og streita – að skilja tilfinningar barnsins
• ADHD – living guide – Að hjálpa barninu að lifa með ADHD
• Nú er komin greining – hvað er þá næst?

Athyglisverðar greinar

• Consensus yfirlýsingin - ADHD blaðið
• Er verið að útiloka ADHD börn frá skólum?
• Þröngir skór – um athyglisbrest með ofvirkni
• Er grunnskólinn fyrir alla?
• Börn á iði læra betur
• 5 staðreindir um ADHD sem foreldrar þurfa að vita
• Erfiðleikar drengja með ADHD í skólum
• Viðtal við Jón Gnarr í ADHD blaðinu
• Hvernig er að upplifa ADD?
• Að setja upp morgunrútínu sem virkar
• Hvað er haft í huga við greiningu á ADHD?

Hegðun barna

• Töfrar 1,2,3
  • Lýsing á notkun aðferðarinnar á Doktor.is
  • Lýsing á notkun aðferðarinnar á ensku
• Tíu góð ráð fyrir þá. sem búa með ofvirku og/eða misþroska barni – frá ADHD samtökunum
• Ráðleggingar um hvernig bæta megi hegðun barna með ADD
• Jákvæður stuðningur við nemendur í grunnskólum – íslensk rannsókn
• Ráðleggingar til foreldra – að takast á við erfiða hegðun barna með ADHD

ADHD sem náðargáfa

• 10 kostir þess að vera með ADD
• Hvernig er hægt að nýta ofvirknina í skólanum
• ADHD og skapandi börn
• Hvað er í raun vitað um tengsl ADHD við  skapandi börn
• Er ADHD gjöf til útvaldra?
• ADHD og Edison genið

Félagsfærni

• Ýmis úrræði til að efla hæfni í  félagsfærni
• Að efla sjálfstraust barna með AHDH
• Ráðleggingar fyrir foreldra
• Að auka félagsfærni í skólanum

Skóli og heimanám

• Góð ráð til að undirbúa skólann
• Góð ráð fyrir kennara
• Hvað getur og hvað þarf skólinn að gera til þess að koma til móts við ADHD nemendur
• Leiðir til að aðlaga skólann að nemendum
• 20 leiðir til að auka árangur við nám
• Aftur í skólann – með ADHD
• Hvernig á að takast á við ADHD í skólanum
• Stuðningur við ADHD – að ná árangri í skólunum
• Ráð til að hjálpa barni með skipulagningu fyrir nám og heimanám
• Greinar um heimanám barna
• ADHD og nemendur á yngra stigi – upplýsingar og ráð
• ADHD og nemendur á eldra stigi – upplýsingar og ráð
• 101 íhlutunaraðferð fyrir skóla og kennara
• Stop the homework war - upplýsingasíða um heimanám og erfiðleika því tengdu
• 50 ráð um ADHD og  bekkjarstjórnun
• Að kenna börnum með ADHD
• Að einstaklingsmiða kennslu fyrir börn með ADHD
• ADHD – upplýsingar fyrir kennara
• Ráðleggingar fyrir foreldra – Að lifa af heimanámið
• Nokkur ráð til að einfalda heimanámið
• 5 æfingar til að efla einbeitingu barna
• Skólinn og kennslan aðlöguð að nemanda með ADHD

Verkefni og rannsóknir

• Þjónusta iðjuþjálfa við grunnskólanemendur með vanda af sálfélagslegum toga – lokaverkefni með nýsköpun um félagsfærni
• Áhrif á notkun jafnvægisbolta á hegðun ADHD barna, handbeitingu og skrift
• Sagan um Kristján – Aðferð til að auka skilning og umburðarlyndi innan skólans gagnvart börnum með ADHD
• Börn með ADHD : viðhorf þriggja sérkennara til kennslu barna með ADHD í grunnskólum
• Snillingarnir - Árangursmat á meðferðarnáskeiði fyrir börn með ADHD
• Allir geta verið með, ég líka – með stuðningi geta nemendur með ADHD verið með
• ADHD nemendur í grunnskóla – staðan í dag
• „Maður þarf bara pínu stuðning og styrk“ – nemendur með sértæka námsörðugleika
• Nemendur með sálfélagslegan vanda og skólaumhverfið
• Athyglisbrestur með ofvirkni

Fyrir börnin sjálf

• Hvað er ADHD?
• Lærðu að hægja á og fylgjast með - Alla bókina er hægt að kaupa í bókabúðum hér á landi
• Að takast á við ADHD – fyrir unglinga

Vinnubók

• Aukin vellíðan – vinnubók
• Hegðunarerfiðleikar - Ráðleggingar til foreldra

Lyf

• Hvað veistu um lyfjagjöf ADHD barna?
• Er lyfjagjöf það rétta fyrir barnið þitt?
• Hvernig hjálpa lyfin börnunum?
• Hættur sem tengjast lyfjagjöfum ADHD barna
• Hver nýtur góðs af lyfjagjöfum barna

Ef þið búið yfir tengli á síðu sem þið vijið deila með öðrum, endilega látið það flakka í athugasemdum hérna fyrir neðan.

• Forskriftaræfingar
• Heimasíða Donnu Young – ýmsar æfingar og ráð
• Skriftaræfingar
• Ýmsar stafaæfingar og þrautir
• Ýmsar æfingar fyrir fínhreyfingar
• Upplýsingar og æfingar fyrir örvhenta
• Stafaæfingar
• Stafaslóðir
• Krotæfingar
• Stafaæfingar
• Stafa litabækur
• Settu inn orð að eigin vali – skriftaræfingar
• Settu inn orð eða stafi að eigin vali – skriftaræfingar
• Búðu til línustrikuð blöð – með mismunandi línum eða myndum/þemum
• Upplýsingar og ráðleggingar um skrift
• Vinnublað fyrir börn um hvernig á að skrifa stafina
• Upplýsingar frá iðjuþjáflum um grundvallaratriðin í skrift
• Ráð um handbeitingu skriftaráhalda
• íslensk síða með skriftaræfingar
• Orðabanki með myndum
• Ýmis konar orða- og stafaæfingar (krossgátur, orðaleit, skriftar- og lestraræfingar)

Fínhreyfingar:

• Hvað er fínhreyfihæfni (fine-motor skills)?
• 10 æfingar til að efla fínhreyfingar
• Upplýsingar og æfingar til að efla fínhreyfingar
• Fínhreyfiæfigar
• Gátlisti fyrir fínhreyfingar
• upplýsingar og ráð um fínhreyfingar og handbeitingu skriffæra
• Æfingar til að þjálfa fínhreyfingar

Æfingar með skæri:

• Æfingar til að efla klippifærni
• Upplýsingar og hugmyndir um æfingar
• Hugmyndir að æfingum með skæri

Handbeiting:

• Æfingar til að efla handbeitingu
• Upplýsingar, ráðleggingar og æfingar varðandi handbeitingu á skriffærum
• Aðlaganir í skólanum fyrir örvhent börn

Skynhreyfifærni:

• 101 æfing til að auka skynhreyfifærni
• Upplýsingar og æfingar til að efla skynhreyfifærni

Annað:

• Hugmyndir að leikjum og leikföngum fyrir börn 1-3 ára
• Þroskaferli gróf- og fínhreyfinga hjá börnum 0-7 ára (þetta er word skjal sem opnast strax)
• Mál- og hreyfiþjálfun – íslensk netbók
• Leikjabankinn

Netverslun

• OT ideas
• eSmarty
• Handwriting without tears

Æfingar og upplýsingar frá Styrktarfélagi Lamaðra og Fatlaðra

• Grip um skriffæri og beiting
• Grip um skæri og beiting
• Leiðbeiningar fyrir örvhenta
• Tillögur fyrir leikskólabörn

Ef þið búið yfir tengli á síðu sem þið vijið deila með öðrum, endilega látið það flakka í athugasemdum hérna fyrir neðan.

 Blogg

• OTBlogs
• Meta-ot
• Skills for healthy living
• Occupational RSS Blog Tags

 Barnaiðjuþjálfun

•  Your Therapy Source   – Barna iðju- og sjúkraþjálfun
• Canchild - Centre for Childhood Disability Research
• Occupational Therapy Helping Children
• OT Plan
• Zero to Three
• KidNeeds

Áhugaverðar síður

• The Public Occupational Therapy Journal
• ADVANCE for occupational therapists
• OT-ADVANTAGE
• OT on WIKI
• OTdirect
• OTnow
• OT Links
• Evidence-based Occupational Therapy

Gagnasöfn

• Brittanica 
• InterScience
• OT Seeker
• Ovid
• ProQuest

Úrræði og forvarnir

• ACE Center North
• Alliance for Technology Access
• Disabled Living Foundation
• GEWA “Smart House”
• HelpGuide
• Look and Learn
• OT Works
• The Call Center

Greinar og tímarit

• Child and Adolescent Mental Health
• Australian Occupatioal Therapy Journal
• Occupational Therapy Now
• Mental health matters
• Journal of Research in Special Educational Needs
• SLACK Incorporated’s Health Care Books and Journals
• Highbeam
• Scandinavian Journal of Occupational Therapy

 Um matstæki

• Almennt um matstæki iðjuþjálfa
• MOHO matstæki
• AMPS
• Measuring Occupational Performance
• Pearson
• Samantekt um matstæki og gátlista sem iðjuþjálfar nota

Vörulistar og netverslanir:

• Abilitations 
• Therapro
• Soutpaw enterprices

1.      Kynntu þig. Þegar þú hittir skjólstæðingi í fyrsta skipti, heilsaðu honum/henni með nafni, myndaðu augnsamband og kynntu þig með nafni og starfsheiti.  Skjólstæðingar þurfa að vita hvort þú ert læknir, hjúkrunarfræðingur, sjúkraþjálfari, iðjuþjálfi, nemi, næringarfræðingur osfrv. Hvernig þú kynnir sjálfan þig, gefur til kynna hvaða augum þú sérð þig og skjólstæðing þinn.

2.      Hlustaðu á skjólstæðinginn. Fylgstu náið með skjólstæðingnum, bæði hvað hann segir og hvað hann gerir. Skjólstæðingurinn gefur alltaf upp ákveðnar upplýsingar með líkams- og andlitstjáningu. Gættu þess einnig að grípa ekki fram fyrir því sem skjólstæðingurinn segir og trufla hann. Ef skjólstæðingi finnst vera hlustað á sig, er auðveldara að byggja upp traust og að farið verði eftir þeim ráðleggingum sem settar eru fram.

3.      Forðastu að nota fagorð. Fagorð geta verið ruglingsleg og illskiljanleg fyrir skjólstæðinga og fjölskyldur þeirra. Notaðu skýr og skiljanleg orð þegar verið er að útskýra ákveðið ferli, ráðleggingar, greiningar, íhlutanir o.s.frv. Ef fagorð eru notuð, er mikilvægt að útskýra þýðingu þeirra. Gott er að biðja skjólstæðinga og/eða ættingja að endurtaka þær upplýsingar eða ráðleggingar sem verið var að setja fram, svo öruggt sé að viðkomandi hafi skilið það sem sagt var. 

4.      Talaðu skýrt. Ef talað er mjög hratt eða óskýrt getur það truflað samskiptin. Það þarf einnig að huga að því að nota viðeigandi orð og að setningarnar séu ekki of langar eða flóknar. Þegar verið er að vísa fólki áfram á nýja staði, á nýja fagaðila eða í ný meðferðarúrræði, er mikilvægt að vera skýr, þannig að skjólstæðingar viti hvert þeir eru að fara og af hverju.

5.      Settu fram skriflegar leiðbeiningar/útskýringar. Skjólstæðingar og ættingjar þurfa oft að meðtaka miklar upplýsingar í einu og því er algengt að þeir gleymi oft einhverjum leiðbeiningum eða útskýringum sem settar voru fram í viðtalinu. Það er því mikilvægt að þessi atriði séu sett á blað svo að meiri líkur séu á að skilningur aukist eða að farið sé eftir því sem lagt var upp með í viðtali.

6.      Komdu fram við skjólstæðinginn og ættingja hans af virðingu og vinsemd. Það er mjög erfitt að breyta fyrstu áhrifunum sem við höfum á fólk, hvort sem þau eru jákvæð eða neikvæð. Neikvæð samskipti milli skjólstæðings og fagaðila geta spillt mikið fyrir áhrifum meðferðar eða íhlutunar.

7.      Talaðu beint við skjólstæðinginn. Margir eldri skjólstæðingar koma með ættingja með sér í viðtöl og þá er mikilvægt að hafa í huga hver skjólstæðingurinn er. Það er afar brýnt að hafa skjólstæðinginn með í samræðum þegar verið er að búa til íhlutunarplan sem hann þarf svo að fylgja. Vegna þess hve heyrnarskerðing er algeng hjá eldra fólki, er mikilvægt að hafa í huga að horfa beint á skjólstæðinginn þegar þú talar.

8.      Gættu að faglegum vinnubrögðum. Eins augljóst og þetta atriði nú annars er, þá er mikilvægt að hafa í huga að skammir og rifrildi við aðra fagaðila, við nema eða aðstoðarfólk ætti aldrei að fara fram fyrir framan skjólstæðinga og ættingja þeirra. Þetta getur haft mikil áhrif á traust þeirra til heilbrigðisstarfsfólks og starfseminnar og haft neikvæð áhrif á útkomu íhlutunarinnar.

9.       Gættu vel að trúnaði Mikilvægt er að gæta að því hvar viðkvæmar upplýsingar eru ræddar, því ef skjólstæðingar heyra rætt um aðra skjólstæðinga er hætta á að þeir séu ekki tilbúnir að ræða sín viðkvæmu mál.

10.  Hugaðu að mismunandi menningu. Hver og ein menning hefur mismunandi gildi og viðhorf gagnvart samskiptum, yfirvöldum, ákvarðanatökum, hreinlæti, næringu, lyfjum, veikindum og ákvörðunum varðandi sjúkdóma og dauða. Líkamstjáning, hæfileg fjarlægð milli einstaklinga og snerting geta einnig verið mismunandi. Margar heimildir eru til um siði og venjur mismunandi menningarheima á netinu til þess að fræða heilbrigðisstarfsfólk, leitaðu eftir þessum upplýsingum.

 Miðað við gengið í dag eru meðal árslaun iðjuþjálfa í Bandaríkjunum um 7.200.000 en ef miðað er við gengi fyrir ári síðan eru árslaunin um 4.200.000.  Ef miðaðar eru tölur frá KOS þá er það nokkuð svipað meðal árslaunum íslenskra iðjuþjálfa sem voru árið 2007 um 4.300.000.

Starfsánægja fær B einkun en gefin er einkun frá A – D þar sem viðmiðið er hversum miklum tíma fagaðili ver í hluti sem eru að hans áliti ánægjuleg eða gefandi. Á Íslandi er ekki til mikið af upplýsingum um starfsánægju meðal iðjuþjálfa en það væri almennt gaman ef könnun yrði gerð meðal iðjuþjálfa um hvort þeim finnist almennt starfið vera ánægjulegt og/eða gefandi.

Erfiðleikastig námsins fær líka B í einkun en hér er einnig gefin einkunn frá A – D. Viðmiðið er lengd náms og einnig hversu mörg raungreina- og/eða stærðfræðiáfanga eru í náminu. Þess má geta að nýlega var farið að krefjast meistaragráðu við störf iðjuþjálfa í Bandaríkjunum sem lengir töluvert nám þeirra nokkuð miðað við stöðu mála hér á landi, þar sem krafist er BS prófs.

Orðstýr fær B - einkunn og er metin út frá óformlegri könnun meðal háskólamenntaðra einstaklinga.

Möguleikar á starfsframa fær A – einkunn og er metin af upplýsingum frá Vinnumálastofnun Bandaríkjanna og ýmissa fagsamtaka

US news & world segir iðjuþjálfun jafnframt vera ögrandi starf sem henti best skapandi og hagsýnum einstaklingum sem finna ánægju við litla sigra.

 Umfjöllun á Youtube um greinina

Í október sl. kom svo út bókin 150 Best Recession-Proof Jobs eftir Laurence Shatkin.  Titilinn á bókinni má lauslega þýða sem 150 bestu en jafnframt öruggustu störfin í kreppunni en í henni skorar iðjuþjálfastarfið á nokkrum sviðum:

#Iðjuþjálfun er í 18 sæti yfir 150 bestu, öruggustu störfin í kreppunni.
#Aðstoðarmaður iðjuþjálfa er í 72 sæti yfir 150 bestu, öruggustu störfin í kreppunni.
#Iðjuþjálfun er í 35 sæti yfir bestu, öruggustu  launuðu störfin í kreppunni
#Aðstoðarmaður iðjuþjálfa er í 24 sæti af 50 yfir þau störf sem eru í hröðustum vexti í kreppunni.
#Iðjuþjálfar eru í 41sæti af 50 yfir þau störf sem eru í hröðustum vexti í kreppunni.
#Aðstoðarmaður iðjuþjálfa er í 74 sæti af þeim störfum sem eru með hæsta hlutfall starfsmanna sem eru 55 ára og eldri í kreppunni

Þá er bara að sjá hvort staða iðjuþjálfa á Íslandi taki ekki stór skref í kreppunni hérna á Íslandi.

…og farsældar á komandi ári, viljum við benda ykkur á grein eftir Steindór J. Erlingsson sem birtist í Fréttablaðinu þann 19. desember en þar þakkar hann Elínu Ebbu Ásmundsdóttur og Auði Axelsdóttur í Hlutverkasetrinu fyrir að hafa kennt sér að snúa geðveiki sinni í gæfuspor fyrir sig og aðra.

Þessi síða okkar mun áfram verða í vinnslu á næsta ári og eru allar ábendingar um efni vel þegnar, en stefnt verður að því að koma síðunni betur á framfæri þegar nær dregur vori. Við munum halda áfram í baráttu okkar fyrir því að gera iðjuþjálfun meira sýnilega í samfélaginu og hampa einstaklingum fyrir vel unnin störf.

Okkur langar að óska Búsetudeild Akureyrarbæjar hjartanlega til hamingju með hvatningaverðlaun ÖBÍ sem þau hlutu fyrir frumkvöðlastarf í útfærslu á “Independent living”, notendastýrðri þjónustu fyrir fatlaða.

Einnig fengu þær stöllur Elín Ebba Ásmundsdóttir og Auður Axelsdóttir tilnefningu fyrir frumkvöðlastarf þeirra við uppbyggingu sjálfshjálpar geðfatlaðra, stofnun Hugarafls og A/E Starfsendurhæfingar og fá þær einnig árnaðaróskir fyrir þeirra velgengni.

Vertu hjartanlega velkominn á heimasíðuna okkar!

Þessi heimasíða var sett á laggirnar með það fyrir augum að kynna iðjuþjálfafagið.

Hugmyndin á bak við síðuna er að auðvelda aðgang að upplýsingum um iðjuþjálfun. Ennfremur viljum við með þessum hætti tengja iðjuþjálfunarnámið og starfið betur saman.

Mikil óbeisluð orka býr í metnaðarfullum nemum sem við vildum nýta til þessarar markaðssetningar. Til þess ætlum við að gera sýnilega þá miklu vinnu sem við höfum unnið í tengslum við fagið á undanförnum fjórum árum. Dæmi um annað efni sem er á síðunni eru upplýsingar frá starfandi iðjuþjálfum og ýmsir nytsamlegir tenglar. Á síðunni eru fjölbreyttar upplýsingar sem bæði almenningur sem og fagfólk getur nýtt sér.

Á komandi mánuðum stefnum við að því að styrkja síðuna enn frekar með fjölbreyttu efni og eru allar ábendingar því tengdu vel þegnar.

Að lokum viljum við þakka:

• Elínu Ebbu Ásmundsdóttur fyrir að trúa á þann eldmóð sem í okkur býr
• Iðjuþjálfafélagi Íslands og iðjuþjálfunarbraut Háskólans á Akureyri fyrir stuðning og sveigjanleika

Við vonum að þessi síða muni gagnast þér nú sem og í framtíðinni

Jólakveðja
Ritstjórn
(Ritstjórn skipa útskriftanemar 2009 í Iðjuþjálfun við Háskólann á Akureyri)
30. nóvember 2008.